Een greep uit de door leden gehouden presentaties
Meester Eckhart (ca. 1260-1328), een groot denker!
Met een gedicht van de dichter H.H. ter Balkt zet Evert ons aan het denken.
Verkeerde raadhuizen
Hartelijk lachend zit je
In de verkeerde raadhuizen
En zachtjes huilend zit je
In de verkeerde raadhuizen
Verkeerde raadhuizen, zijn
Alleen maar verkeerde raad-
Huizen; ook goede raadhuizen
Zijn de verkeerde raadhuizen
Alleen je eigen bleue hals
Draagt het goede raadhuis dat
Misschien het verkeerde maar
Toch het enige raadhuis is
Een groot denker denkt zowel binnen als buiten zijn eigen kaders, hij brengt in praktijk wat hij denkt, en hij blijkt, vele eeuwen later, ook andere grote denkers te zijn/te hebben geïnspireerd.
Evert laat achtereenvolgens de ideeën van Plato, de essenties van Aristoteles, het rationalisme van Descartes en de cartesiaanse taalwetenschap van Chomsky de revue passeren. Grote denkers over wat er zich in onze hersens afspeelt. Over de al of niet aangeboren taalvaardigheid en oer-gedachten die je van de Schepper hebt meegekregen. Om vervolgens al die gedachten met het denkwerk van Eckhart te verbinden:
Eckhart over ‘het eeuwige dat met het verstand wordt verbonden cq. waargenomen’.
‘De heer is een levend zijnd, istig, intellect dat zichzelf begrijpt en is en leeft’.
Ja, probeer daar maar eens voor ons als eenvoudige Probusleden chocola van te maken.
Ah wel, het lukt Evert wanneer hij Etty Hillesum, Dag Hammerskjöld, Martin Heidegger en Michel Henry ten tonele voert. Door een van ons werd Albert Einstein ook wel een plaatsje in deze rij denkers toegedacht. Want waar haalde hij zijn grote denkwerk vandaan? Was het bij hem vooral rationele wetenschap of kwam het voort uit een oergedachte die hij bij zijn geboorte had meegekregen?
Evert sluit af met hetzelfde gedicht waarmee hij begon. Zijn voordracht blonk uit in heldere taal. Het was ook een mooi gezicht: Evert zat al aan de lunchtafel terwijl wij in de zaal nog druk in gesprek waren de inzichten die hij ons zojuist had meegegeven. Evert, een begaafd verteller!
Broeikasgassen en kolonisten
De bomen zijn de klos (J.L.)
Klaas valt met de deur in huis met een quote van Follow the money: ‘Wie betaalt, mag vervuilen’. Dit is een speelse variatie op het in Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren (1970) vastgelegde principe: ‘De vervuiler betaalt’. De uitvoering van deze wet verliep tientallen jaar best goed, maar de vervuilers van nu weten de mazen in de alsmaar complex wordende milieuwetgeving goed te vinden. Denk maar eens aan de overigens goed bedoelde ‘verhandelbare emissierechten voor kooldioxide’; zoiets klinkt oplichters natuurlijk als muziek in de oren. Zo ook de kap van tropisch regenwoud die onvoldoende wordt gecompenseerd door nieuwe en beloofde extra aanplant. Bijzonder schrijnend is wel dat de lokale bevolking de dupe is en wordt verdreven door durfkapitalisten cq. groene kolonisten.
Vertederend is de aanleg/aanplant van het Leeuwarderbos (1990). Wat eerst een weiland was, is nu een bos met natuurwaarde.
Klaas laat ons aan de hand van verschillende voorbeelden zien dat goede initiatieven om broeikasgassen terug te dringen uiteindelijk veel minder succesvol blijken te zijn dan eerder is voorgesteld. En intussen warmt de aarde steeds verder op: het is om hopeloos van te worden.
Klaas, dank voor jouw heldere voordracht waarin je ons hebt meegenomen in de bijzonder complexe en actuele opgave om de uitstoot van broeikasgassen echt terug te dringen.
PS: Als toehoorder ging het bij mij knagen: heb ik mijn vliegreis wel voldoende klimaatvriendelijk gecompenseerd? Tja, ik weet wel beter….
Hoop
‘Below sealevel’ van Nico Laan (strand Meyendel 2009), hernoemd in kader van voordracht Hoop door Jan: ‘Stairway from below sealevel to heaven’
Jan start met het uitrollen van een bolletje rode wol: een rode draad. Die rode draad gaat over Hoop. Er volgt een inspirerend verhaal over Hoop langs lijnen van LandArt, een kunstvorm waar Jan zeer vertrouwd mee is, hetgeen ook blijkt uit enkele afbeeldingen waarop “eigen werk” te zien is.
Het helpt Jan om aan de hand van die kunstuiting zijn persoonlijke beleving van het leven tussen Hoop en Vrees gestalte te geven en wordt gekenmerkt door een persoonlijke zoektocht, met aandacht voor zelfreflectie. Daarbij komen ook inzichten van filosofen langs zoals Hannah Arendt; zij ziet hoop als een krachtige bron waarvan de oorsprong diep in ons zelf zit en van waaruit ondanks tegenslagen de kracht naar boven komt om telkens weer iets nieuws te beginnen. Het lukt Jan goed om die beleving aan ons over te brengen.
Er komen verschillende metaforen van Hoop langs (zie het power-point-bestand daarvoor) waarbij ook de nood in de samenleving langs komt.
Door al die dimensies van Hoop zo uit te lichten werden wij weer aan het denken gezet over het belang hiervan; het gesprek met elkaar daarover na de voordracht was daar wel het bewijs voor. Kortom: een waardevolle voordracht.
Albert Schweitzer (1875-1965), een bijna vergeten icoon
Joost laat ons met onze ogen dicht luisteren naar Afrikaanse muziek die gaandeweg plaats maakt voor passages uit de Johannes Passion.
Albert Schweitzer, voor ons toehoorders geen vergeten icoon, is vooral bekend als de ‘oerwouddokter’ in Lambaréné in Gabon. Wat een veelzijdig mens. Maar wat was zijn drijfveer om steeds weer naar Gabon af te reizen en aldaar een ziekenhuis te stichten om ‘aan eenvoudige mensen eenvoudige medische zorg te bieden’? Dat was ongetwijfeld zijn respect voor alle soorten van leven, van mensen, dieren en planten. Albert Schweitzer wilde leven te midden van ander leven, dat ook wil leven. En juist dit heeft deze arts, mede door zijn orgelconcerten en doorwrochte boeken (waaronder een imposante Bach-biografie) tot een icoon gemaakt.
Joost heeft zelf jaren lang als arts in de tropen gewerkt. Dat was duidelijk in zijn voordracht te merken: de liefde voor het beoefenen van zijn vak in veelal primitieve omstandigheden.
Albert Schweitzer en onze Joost: beiden er van overtuigd dat ‘zachte krachten zullen overwinnen’
Joost, bedankt voor jouw mooie vertelling.
Rechtspraak
Aart blikt terug op zijn loopbaan als strafrechter in Rotterdam en Utrecht. Hij heeft veel te vertellen en hij doet dat met de verve van een vonnissenboer die op een ochtend meer dan 100 zaken moet afwerken. Aart is al even met pensioen maar het blijkt dat hij zijn heldere zicht op de uitdagingen van de rechterlijke macht in verleden, heden en toekomst niet heeft verloren. Wat nu te denken van wraking en doxing bij de behandeling van grootschalige delicten? Hij legt het ons haarfijn uit. Aart schetst ons ook het vriendelijke domein van een wijkrechter aan de keukentafel van een buurthuis. In de finale betrekt hij ons actief in verschillende casusposities, zoals die van de drie fietsers die naast elkaar blijven rijden en die van de rechtspraak op het voetbalveld. Na afloop gaan wij als brave rechtschapen burgers aan de lunch. Links, rechts van Aart, rechter dan ooit.
Leven in onzekere tijden
‘well, it’s too dark down under’
Gerard is in zijn boekenkast gedoken en dat leverde bijzondere titels op. Titels die refereren aan onzekere tijden en hoe je daar mee om kan gaan. Reflectie ja zeker, want anders verliezen we de regie in ons leven en ontwikkelen we ongewild angst en onzekerheid.
Een tiental tot de verbeelding sprekende boektitels passeert de revue. Gerard maakt verder een uitstapje naar de media, met ondermeer een verwijzing naar de VPRO-uitzendingen ‘Van de schoonheid en de troost’.
Gerard zou Gerard niet zijn als hij niet zou afsluiten met muziek.
Zelden heeft hij een mooier lied gevonden over licht en hoop dan dat van Richard Strauss. Het is het lied ‘Morgen’ dat begint met de hoopvolle regel: ‘und Morgen wird die Sonne wieder scheinen’ . Het is voor hem een uitdrukking van optimisme en de onvermijdelijkheid van betere tijden. Hij laat ons luisteren naar de sopraan Camilla Tilling en sluit vervolgens af met een spreuk die hij ontleende aan een bierviltje: ‘leef met je kop omhoog’. Een mooie wens voor ieder van ons!
Zwarte gaten
Waneer je met je hoofd op een heel groot goed gevuld kussen gaat liggen dan ziet een buitenstaander een knikker die het kussen steeds verder indeukt. Een moedige poging van Simon om het vierdimensionale begrip ruimte-tijd te verbeelden. Denk om de knikker grote en kleine sterren en melkwegstelsels en je ben al een heel eind op weg om in een mooie droom een zwart gat te zien. Natuurkundigen hebben de gave om uit te leggen wat ze weten en te duiden wat onkend is. De ruimte-tijd die wij in het uitdijend heelal kunnen waarnemen gaat terug tot 300.000 lichtjaren van de oerknal. Reuze knap naar het schijnt. Maar komen we ooit dichterbij? .… mag het weten.
Wij vergapen ons aan prachtige plaatjes van uitsneden van het heelal. En dat doet dan weer de vraag rijzen: is er maar 1 heeal of zijn er misschien meerdere? Maar ja, wat je niet kan waarnemen zal ook wel niet bestaan. Daar is voor wetenschappers geen speld tussen te krijgen. Gelukkig weet Simon ons uit te leggen waarom wij rechtop kunnen staan. Dat komt door de zwaartekracht die ons naar beneden trekt. Op een ogenschijnlijk eenvoudige vraag: wat is de oorsprong van die zwaartekracht moet hij (en alle knappe koppen in de wereld) het antwoord schuldig blijven. Hij maakt ons wel duidelijk wat ongrijpbaar is.
Ons heelal: een prachtig schouwspel!
Wonen in Nederland
Henk neemt ons mee in een boeiend verhaal waarbij hij start bij een artikel in de Grondwet, waarin verwoord staat dat de overheid als taak heeft het bevorderen van voldoende woongelegenheid voor de bevolking. In de 19e eeuw ziet de overheid geen rol voor zichzelf. ‘Verlichte fabrikanten ‘bouwen voor hun werknemers.
In 1901 pakt de overheid verantwoordelijkheid met woningwet: o.a. financiële steun aan woningbouwverenigingen.
Er ontstond een typische architectuur van tuinsteden gebaseerd op Garden City movement [UK]
Maar waarom is het nog steeds niet gelukt het woningnoodprobleem op te lossen?
Henk vertelt over oorzaken als de groei van het aantal éénpersoonshuishoudens en de daling van het aantal personen per woning. Daarnaast zijn woningbouwverenigingen terughoudend in investeren gezien de verwachte omslag van bevolkingsgroei naar daling in 2035 – 2050.
Tot slot schetst Henk enkele oplossingen als tiny houses en het ombouwen van kantoorpanden.
De samenleving in transitie
Wij luisterden aandachtig naar het verhaal van Michiel. Achteraf kwam het inzicht dat we ons maar nauwelijks beseffen wat ons te wachten staat. Onze samenleving is in transitie, en ja dat is `ie´ natuurlijk voortdurend. Maar het gaat allemaal wel heel snel. Wat te denken van `wisdom of the cloud´? Daar kan je toch niet met je volle verstand bij. Zijn wij straks nog wel onszelf, of loopt het uit op een fleurt met onze digitale tweeling? Een virtueel of werkelijk bestaand alter ego dat ons in de weg gaat zitten? Wat te doen nu wij worden overspoeld door de zoveelste digitale golf?
Kortom: Wat vinden wij van waarde voor de generatie na ons?
Vragen verdienen een antwoorden.
Michiel geeft ons mee: Wees bewust wat er allemaal gebeurt:
niet alles is zo als ons digitaal wordt voorgehouden!
Voor mij als rapporteur gloorde er hoop toen Michiel de `zwermintelligentie van spreeuwen´ benoemde. Elk spreeuw in een zwerm houdt nauw contact met 7 andere spreeuwen in zijn naaste omgeving en dat zorgt ervoor dat de zwerm botsingsvrij en gecoördineerd kan bewegen.
…Contact met elkaar houden…ja… en dat doen wij in onze club…
Dank je wel Michiel.
Wandeling langs natuursteen in Zwolle
Wat is er mooier om door hartje Zwolle te wandelen en de prachtige natuurstenen gevels met inliggende fossielen te bewonderen? Met een gidsje van de Geologische vereniging Zwolle in de hand krijgen wij van Piet en zijn twee collega’s een inkijkje in de wondere wereld van gesteenten. Gesteenten die ontstaan zijn door stolling en gesteenten die later samenperst zijn en/of na afbraak elders zijn afgezet …om daarna dienst te doen als winkelpui… Niet overal even gelijkmatig in samenstelling en vooral interessant door de prachtige kleurscharkeringen en de inliggende fossielen (waaronder koralen en schelpen). Piet vertelt ons enthousiast over het werk van de Geologische Vereniging, de lezingen in de Nooterhof, de excursies en de gidsjes van andere natuursteenwandelingen in de provincie.
Naast Zwolle zijn er routes in Kampen, Meppel, Steenwijk, Hattem, Ommen, Apeldoorn, Deventer. Je kunt vrijblijvend langs komen bij een lezing in de Nooterhof. Desgevraagd onthult hij de vindplaats van een prachtig fossiel van een koraal [Michelinia Favosa] in een traptrede van museum de Fundatie
Weer water
Met een quiz testte Jaap onze kennis van water. Daarna werden we meegenomen in de geschiedenis van de Waterschappen, een bijzonder bestuurlijk orgaan. Vanaf 1255 is er al sprake van een vorm van waterschappen. In 1950 telde Nederland nog 2600 zelfstandige waterschappen. Dat is nu teruggebracht tot 21.
Verkiezingen zijn politiek gestuurd. Ons gebied valt onder het Waterschap Drents-Overijsselse Delta, groot 225 000 ha en het gebied telt 620 000 inwoners . Het waterbeheer is goed geregeld.
Het systeem loopt wel tegen zijn grenzen aan door met name klimaat verandering, verstedelijking, recreatief gebruik, toenemend watergebruik, bodemdaling, verzilting en vervuiling.
Dit zijn vraagstukken die vragen om een nieuwe balans in de leefomgeving. Het klimaatbestendig inrichten van ons leefgebied is een vereiste . Bij ruimtelijke ordening is water en bodem sturend een eerste vereiste,
Waterbeheersing vraagt o.a. om minder snelle afvoer.
Met de kreet WIJS MET WATER sloot Jaap zijn lezing af.
De stem van Sophia
Ferdinand bespreekt het boekje dat hij heeft geschreven.
Luisteren, dat hebben wij onhoorbaar gedaan
Lezen, dat gaan wij thuis doen
Bedenken, wat ons raakt
Vertellen, wat `De Stem van Sophia ons doet
Ferdinand, dank voor jouw prachtige voordracht en liefdevolle boodschap, die het verdiend te worden doorgegeven door nieuwe bondgenoten waaronder leden van Probus Zwolle 2.
Citaat uit boek :
Verbonden krachten
Er zijn verhalen die eeuwenlang gedragen worden door stemmen die fluisteren, roepen, zwijgen of zingen. Verhalen over vrouwen die te lang ongehoord zijn gebleven, maar die, eenmaal gehoord, de kracht hebben de wereld te veranderen. Maar er zijn ook momenten waarop andere stemmen zich voegen bij dat koor, niet om te overheersen, maar om te dragen, om bondgenoot te zijn. Dit zijn de verhalen van mensen die naast vrouwen stonden, die hun kracht niet toonden door overheersing, maar door openheid, mededogen en verbondenheid.
De weg van het woord
Het ontstaan van “De stem van Sophia”
Ferdinand geeft een vervolg op zijn eerdere presentatie van het boekje `De Stem van Sophia. In de hem krap bemeten tijd weet hij ons, zelfs bij het afweten van zijn digitale hulpmiddelen, bijna à l´improviste wegwijs te maken in de kunst van het bevragen van Chat GPT over zijn droom/boekje `De Stem van Sophia´. Goede vragen stellen, in dialoog met een zogenaamd alwetend medium dat enig gevoel ontbeert en één van de grootste energieverslinder allertijden blijkt te zijn. Hij vertelt ook over een kunstwerk van feministe Judy Chicago in het Brooklynmuseum: een driehoekige, voor 3x 13 vrouwen gedekte tafel maar zonder stoelen. Op de vloer 2304 tegels met 999 namen wederom alleen vrouwen. Afgelopen weekend heeft Ferdinand een hoofdstukje in zijn boekje gewijd aan Judy Chicago. Als antwoord op de vraag: Weet ChatGPT wel dat je geen vrouw bent, is het antwoord JA. Op een gegeven ogenblik kreeg ik een opmerking van ChatGPT in de trant van ‘Jij als schrijfster …’, daar heeft hij vervolgens ChatGPT maar op gecorrigeerd.
Er is inmiddels een drietalige (NL,D,E) digitale versie van de Stem van Sophia verschenen (www.destemvansophia.nl). Het bevat een apart nieuw geschreven tweede deel `de stem van de schrijver´. Warm aanbevolen!
Jan Pronk
Jaap verblijdt ons met zijn `biografie in gesproken woord´ over Jan Pronk. In de oren van ons als toehoorders: een rebel met een missie, een man met een rood hart op de juiste plaats (links dus), recht door zee, baken voor de ontwikkelings-samenwerking, een man die praktische handvatten geeft en die de uitroep `Helpt!´ indringend overbrengt.
Jaap beschouwt Jan Pronk een beetje als zijn goeroe. Het gaat te ver om hier te filosoferen over verschillen en overeenkomsten… Maar enkele typeringen over Jan blijven wel beklijven: het zoeken naar evenwicht: `niets voor de één ten koste van de ander´, mooi rood is niet lelijk, kritisch pessimisme brengt je uiteindelijk tot actie, het is je plicht om rekenschap te geven. En dan is het goed te bedenken dat wij nu snakken naar een 6e Nota Ruimtelijke Ordening en een 9e Nationale Duurzaamheidsrapportage: `Nederland, alsnog (?) op weg naar brede welvaart´. In de voorlopers van nota en rapportage had Jan Pronk een geweldige, moeilijk te evenaren inbreng…
Jaap, wij hebben met al dan niet rode oren naar je geluisterd!
Circulaire geschiedenis
Gerard stelt n.a.v. de gebeurtenissen om ons heen de vraag of de geschiedenis zich herhaalt en zo ja of wij daar wat van kunnen leren. Deze vraag kwam bij hem op door drie waarnemingen die vandaag de dag in de politiek om voorrang strijden: protectionisme, slappe houding en populisme. Gerard voorziet ons vervolgens van interessante inzichten en deelt ons in in vier groepjes. Uit het drukke geroezoemoes blijkt weldra dat wij ons vooral heel veel afvragen en al dan niet positief naar een hoopgevende toekomst kunnen uitzien. Het filmpje met Joop den Uijl (ten tijde van de energiecrisis) biedt voor de oplettende luisteraars uitkomst: `Het wordt nooit meer zoals vroeger´. En ja: `Geschiedenis zegt niets over het voorspellen van de toekomst (Maarten van Rossum). Gerard jouw inleiding was een actuele voltreffer, gelukkig schadevrij!
Therapieën: Toen en Nu
Het is nauwelijks voor te bevatten: Hans (B) slaagt erin om ons binnen 45 minuten aan de hand 76 afbeeldingen bij te praten over wat er wel en niet mogelijk is om kanker te behandelen. Hij slaagt er ook in om deze zware kost met rake woordspelingen en alliteraties te verlichten.
Zo beklijven bij ons toehoorders: het inproppen van eiwitten om het verlies van spek en spieren te beperken en wat te doen om de aanmaak van voze vetten te voorkomen? Om maar niet spreken over de inzet van chirurgische mieren en de kwakzalverij met vleermuisvleugels en drakensnot!
Sommige kruiderijen blijken echt te werken en andere weer helemaal niet. Met High-tech boeken de Genees-`Wijzen´ van Nu indrukwekkende vooruitgang. Er is nu een heel scala aan therapieën beschikbaar, elk met zijn specifieke voor- en nadelen. In de (nabije) toekomst zal de immunotherapie zich met `geleide genen´ verder ontwikkelen. Halsreikend kijken wij ook uit naar de doorontwikkeling van `preventieve geneeskunde´. Hans, dank voor jouw indrukwekkende presentatie.
De wereld van Kathedralen
Toen Lourens ons vertelde over de kathedralen in de wereld dacht ik meteen aan het door pelgrims op blote voeten doorlopen labyrint in de kathedraal van Chartres, om van daaruit het zonlicht door de prachtige ramen te aanschouwen. Zou de bisschop vanaf zijn cathedra een vredesduif hebben losgelaten? In het huidige tijdgewricht wel heel goed denkbaar.
Lourens toont zich een door schoonheid bezielde redenaar. Kathedralen die in de loop van de tijd steeds groter en mooier worden. Hij vertelt ons over het hoe en het waarom de meer dan 1000 kathedralen die in de wereld gebouwd zijn. Al in het begin van zijn verhaal zien we als sluitstuk van de bouw, de prachtige westgevel van de kathedraal van Reims. Onmetelijke hoeveelheden steen worden hoog naar boven gelierd, om aldaar tot naar de hemel reikende gewelven te worden gemetseld. Devotie en verering: Jazeker. Lourens bedankt!
Naar een leefbare aarde
Klaas stelt ons de indringende vraag : wat kunnen wij zelf bijdragen aan een leefbare aarde?
In zijn `Rules of the road´ verklapt hij al meteen hoe dat kan:
– Naar elkaar luisteren, elkaar de kans bieden om te spreken, verdiepende vragen stellen, respecteren van elkaars normen en waarden als gelijkwaardige gesprekspartners, zoeken naar consensus, mening durven geven, ook al is die anders dan die van anderen.
Wij praten in kleine groepjes over duurzaamheid en in de discussie achteraf over welvaart en welzijn. Tussendoor vertelt Klaas over de 17 duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties. Er is veel werk aan de winkel!
Klaas geeft het goede voorbeeld door te vertellen over wat hij zelf doet aan verduurzaming.
Zeespiegelstijging door de ogen van een krullenbol
De boodschap in de voordracht van Ruud is niet te missen: Als we blijven doen alsof onze neus bloedt, dan verdwijnt Dalfsen vanzelf in zee.
Ruud laat ons door de ogen van fotograaf en krullenbol Kadir van Lohuizen de gevolgen van Zeespiegelrijzing meebeleven. Kadir is een beeldende verhalenverteller. Zijn indringende foto´s verrassen door scheve horizonnen, alsof ´we het naderend onheil van ons af laten glijden´.
Kennelijk hebben wij zijn boek `Van Apenhachee tot jachttrofee´ gemist. Pakkende foto´s en teksten in dikke boeken, die het verdienen gekend te worden. Ruud heeft in het Scheepvaartmuseum een tentoonstelling bezocht, waar Kadir van Lohuizen zijn boek `After Us The Deluge’ verbeeldt.
Wanneer Groenland smelt, dan stijgt de zeespiegel wereldwijd met 7 meter! Tja, het is wat…, laat de die president waar de kranten vol van staan, het maar niet horen. Die zit dan vast in een penthouse op niveau 8 of hoger.